Elektrikli Araç ve Lityum-İyon Batarya Yangınları:

Lityum-iyon (Li-ion) batarya teknolojisinin yaygınlaşması, geleneksel yangın söndürme yöntemlerinin yetersiz kaldığı yeni bir güvenlik riskini beraberinde getirmiştir. Bu yangınlar, 1000°C'nin üzerine çıkan ekstrem sıcaklıklar, kendi oksijenini üretme kapasitesi, yoğun toksik gaz salınımı ve söndürüldükten günler sonra bile yeniden tutuşma riski ile karakterize edilir. Bu brifing belgesi, lityum-iyon batarya yangınlarına karşı geliştirilen F-500 söndürme teknolojisi, elektrikli araç (EV) yangın battaniyeleri ve operasyonel müdahale stratejilerini sentezlemektedir. Temel çıkarım; bu yangınlarda başarının alevi bastırmaktan ziyade, bataryanın izole edilmesi, ısının hızla uzaklaştırılması ve uzun süreli soğutma yapılmasına bağlı olduğudur.

1. Lityum-İyon Batarya Yangınlarının Karakteristiği

Lityum-iyon batarya yangınları, içten yanmalı motorlu araç yangınlarından temel olarak "termal kaçak" (thermal runaway) süreci nedeniyle ayrılır.

• Termal Kaçak: Batarya hücrelerinde meydana gelen kısa devre veya hasar sonucu başlayan, durdurulması zor zincirleme bir reaksiyondur.

• Oksijen Üretimi: Bu bataryalar yanmak için dışarıdan oksijene ihtiyaç duymazlar; reaksiyon sırasında kendi oksijenlerini üretebilirler. Bu durum, yangını oksijensiz bırakarak söndürmeyi imkansız kılar.

• Ekstrem Sıcaklıklar: Açık alanlarda 1500°C, kapalı otopark gibi dar alanlarda ise 2500°C'ye kadar ulaşan sıcaklıklar gözlemlenebilir.

• Yeniden Tutuşma Riski: Yangın kontrol altına alınsa bile, batarya hücrelerinde kalan enerji nedeniyle yangın 24 ila 48 saat sonra aniden tekrar başlayabilir.

• Toksik Gaz Salınımı: Yangın sırasında Hidrojen Florür (HF), Karbonmonoksit (CO) ve Hidrojen (H₂) gibi tehlikeli gazlar açığa çıkar. Özellikle HF gazı, su veya nemle temas ettiğinde ölümcül olabilen hidroflorik asite dönüşür.

2. F-500 Söndürme Teknolojisi

F-500 ajanlı yangın söndürücüler, lityum-iyon batarya yangınlarını yeniden tutuşma riski olmadan söndürdüğü kanıtlanmış ilk ajan olarak öne çıkmaktadır.

Çalışma Prensibi ve Avantajları

• Isı Transferi: F-500 solüsyon partikülleri, yanan yakıtın yüzeyine nüfuz ederek ısıyı hızla uzaklaştırır ve elektrot materyalinin diğer batarya bileşenleriyle reaksiyonunu durdurur.

• Çok Yönlü Kullanım: Sadece lityum batarya yangınlarında değil, Sınıf A, B ve F yangınlarında da etkilidir.

• Kullanım Alanları: Veri merkezleri, EV şarj istasyonları, rüzgar santralleri, hibrit ve elektrikli araçlar, mobilite skuterleri ve endüstriyel iş yerleri.

Teknik Kapasite ve Bakım

Söndürücü Boyutu	Test Edilen Batarya Kapasitesi
4L F-500	2.4 kWh lityum-iyon batarya
9L F-500	4.8 kWh lityum-iyon batarya

• Servis: İşletmelerde lityum-iyon söndürücülerin 6 ayda bir kontrol edilmesi ve muayene etiketinin güncellenmesi zorunludur.

• Kritik Uyarı: F-500 su bazlıdır ve elektrik iletkenidir. AC güç (100V ve üzeri) yangınlarında kullanılmamalıdır; müdahale öncesi bataryanın şarj ünitesinden ayrıldığından emin olunmalıdır.

3. Elektrikli Araç (EV) Yangın Battaniyeleri

Yangın battaniyeleri, alevi doğrudan söndürmekten ziyade yangını izole etmek ve çevreye yayılmasını önlemek amacıyla tasarlanmış ileri teknoloji güvenlik ekipmanlarıdır.

Teknik Özellikler

• Malzeme: Silikon kaplı fiberglas, yüksek silika kumaş veya yüksek teknolojili polimer kaplamalı saf silika kumaşlar kullanılır.

• Isı Dayanımı: Sürekli olarak 1000°C - 1100°C, anlık pik sıcaklıklarda ise +1500°C ve üzerine dayanıklıdır.

• Boyut ve Ağırlık: Standart binek araçlar için genellikle 6x8 metre boyutlarındadır. Ağırlıkları malzeme yoğunluğuna göre 25 kg ile 40 kg arasında değişir.

• Nivofire Alpha Örneği: Türkiye'de üretilen bu model, 2500°C'ye kadar dayanım gösterir ve en az 20 kez kullanılabilme garantisi sunar.

Battaniyenin Fonksiyonları

1. İzolasyon: Yangını araç içinde hapsederek yanındaki araçlara, binalara veya şarj istasyonlarına sıçramasını engeller.

2. Duman Kontrolü: Zehirli duman ve partikül salınımını %90'a kadar azaltır.

3. Soğutma Yardımı: Battaniye üzerine dışarıdan su sıkılarak aracın iç sıcaklığının düşürülmesine yardımcı olur.

4. Uygulama: Genellikle en az iki kişi tarafından saniyeler içinde uygulanabilir.

4. Müdahale Stratejileri ve Kontrol Mantığı

Elektrikli araç yangınlarına müdahale, "alev bastırma" odaklı değil, "izolasyon ve uzun süreli soğutma" odaklı bir senaryo hattı izlemelidir.

Müdahale Adımları

1. Algılama: Aspirasyonlu duman dedektörleri, termal kameralar ve gaz dedektörleri (HF, CO) ile yangın erkenden tespit edilir.

2. Güvenlik ve İzolasyon: Şarj istasyonunun enerjisi kesilir, alan tahliye edilir ve yangın battaniyesi ile araç tecrit edilir.

3. Ana Söndürme (Soğutma): Ana söndürme maddesi sudur. Standart bir araç yangınında 2 ton su yeterliyken, EV yangınlarında batarya sistemine doğrudan müdahale ile 11 ila 30 ton (ortalama 22 ton) su gerekebilir.

4. Özel Ekipman Kullanımı: Rosenbauer gibi firmalarca geliştirilen, aracın altına yerleştirilen ve akü hücrelerini tonlarca suyla dolduran özel söndürme üniteleri kullanılabilir.

5. İzleme: Söndürme sonrası araç en az 24-48 saat tecrit edilmeli ve termal kamera ile sürekli sıcaklık takibi yapılmalıdır.

6. Konteynere Daldırma: En etkili çözümlerden biri, yanan aracın su dolu büyük bir metal konteynere daldırılmasıdır. Bu yöntem hem toksik akıntıyı önler hem de kesintisiz soğutma sağlar.

Müdahale Sırasında Yapılmaması Gerekenler

• Sadece kısa süreli su sıkıp müdahaleyi bırakmak.

• Sadece gazlı söndürme sistemlerine (FM-200 vb.) güvenmek (bu sistemler batarya yangınını söndüremez).

• Yangın sırasında kesinlikle köpük uygulaması yapmamak.

• Eğitimsiz ve uygun ekipmansız (yüksek voltaj eldiveni vb.) müdahale etmek.

5. Kullanıcılar İçin Önleyici Tedbirler ve Güvenlik Tavsiyeleri

Yangın riskini minimize etmek için kullanıcıların ve işletmelerin alabileceği önlemler şunlardır:

• Şarj Protokolü: Bataryanın %20'nin altına düşmeden şarj edilmesi ve şarjın %80 civarında bırakılması (tam doldurulmaması) önerilir.

• Çevresel Faktörler: Yaz aylarında araçların gölge alanlara park edilmesi ve şarj işleminin sıcaklığın düşük olduğu gece saatlerinde yapılması riskleri azaltır.

• Sürüş Alışkanlıkları: Akü üzerinde aşırı baskı oluşturmamak için ani fren ve aşırı hızdan kaçınılmalıdır.

• Bakım: Rutin araç ve batarya bakımları aksatılmamalı, düşük nitelikli aksesuarlardan kaçınılmalıdır.

• Olay Anı: Araçta duman veya alev görüldüğünde hemen profesyonel ekiplere haber verilmeli, dumanın toksik yapısı nedeniyle güvenli bir mesafeye (en az 15-300 metre tecrit mesafesi) uzaklaşılmalıdır.

  

  Elektrikli Araç ve Lityum-İyon Batarya Yangınları: Müdahale Teknolojileri ve Güvenlik Protokolleri

  PDF DÖKÜMANINI GÖRÜNTÜLE