Risk Değerlendirmesi Yol Haritası: Adım Adım Rehber

İSG Risk Değerlendirmesi Yol Haritası

1. Mevzuatın Belirleyici Rolü: Zorunluluk ve Sorumluluk

Yol haritasının çıkış noktası, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’dur,. Mevzuat, risk değerlendirmesini bir seçenek değil, işverenin yerine getirmekle yükümlü olduğu temel bir görev olarak tanımlar.

• Ekip Yapısı ve Katılım: Mevzuat, risk değerlendirmesinin tek bir kişi tarafından değil, işveren, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcisi ve destek elemanlarından oluşan bir ekip tarafından yapılmasını emreder. Özellikle iş güvenliği uzmanının bu süreçteki rolü, rehberlik etmek ve teknik katkı sunmak olarak mevzuatta tanımlanmış olsa da, uygulamada sürecin merkezinde yer aldığı vurgulanmaktadır,.

• Kabul Edilebilir Risk: Yol haritasında hedeflenen “kabul edilebilir risk seviyesi”, doğrudan yasal yükümlülüklere ve işyerinin önleme politikasına uygunlukla ilişkilendirilmiştir. Yani, mevzuatın belirlediği sınır değerlerin aşılması, riskin kabul edilemez olduğu anlamına gelir.

• Yenileme Süreçleri: Risk değerlendirmesinin ne zaman yenileneceği de mevzuatla netleştirilmiştir. İşyerinin tehlike sınıfına göre (2, 4 veya 6 yılda bir) veya iş kazası, teknoloji değişikliği gibi belirli durumlarda raporun tamamen veya kısmen yenilenmesi yasal bir zorunluluktur,.

2. Standartların Teknik Çerçevesi: Metodoloji ve Terminoloji

Mevzuat “ne yapılması gerektiğini” söylerken, TS ISO 45001, TS ISO 31000 ve TS ISO 31010 gibi standartlar bu sürecin “nasıl yapılacağına” dair teknik bir rehberlik sunar,.

• Ortak Dil ve Tanımlar: Yol haritasında kullanılan tehlike, risk, olay ve fırsat gibi kavramlar bu standartlar ışığında tanımlanır,,. Örneğin; mevzuat riski bir “ihtimal” olarak görürken, ISO 45001 standardı “belirsizlik etkisi” olarak tanımlayarak daha geniş bir bakış açısı sunar,.

• Analiz Teknikleri: Türkiye’deki mevzuat, risk analizi için belirli bir yöntem önermez; bu seçim iş güvenliği uzmanına bırakılmıştır,. Yol haritasında bu boşluk, TS EN ISO 31010 standardındaki tekniklerle (HAZOP, FMEA, Bowtie, LOPA vb.) doldurulur,. Standartlar, işyerinin niteliğine göre en uygun analitik yaklaşımın seçilmesine olanak tanır.

• Yönetim Sistemi Entegrasyonu: Standartlar, risk değerlendirmesini sadece bir rapor hazırlama süreci değil, iş sağlığı ve güvenliği yönetim sisteminin ayrılmaz bir parçası olarak konumlandırır,. Bu, risk yönetiminin sürdürülebilir ve iyileştirmeye açık olmasını sağlar.

3. Yol Haritası Bağlamında Mevzuat ve Standartların Sentezi

Yol haritasının 9 adımlık süreci, bu iki kaynağın birleşimiyle şekillenir:

1. Veri Toplama: Saha incelemeleri sırasında elde edilen bulgular; literatür, mevzuat ve standart süzgecinden geçirilerek sistematik hale getirilir.

2. Tehlike Tanımlama: Mevzuatın öngördüğü fiziksel, kimyasal, biyolojik gibi temel tehlike sınıflarının yanı sıra, standartların önerdiği proaktif yaklaşımlar (örneğin; tehlike üçgeni kullanımı) uygulanır.

3. Kontrol Tedbirleri: Risk kontrol adımları belirlenirken (eliminasyon, ikame, mühendislik önlemleri vb.), hem mevzuattaki “toplu korunma önceliklidir” ilkesine hem de standartların sunduğu hiyerarşik kontrol modellerine uyulur.

4. Proaktif ve Reaktif Ayrımı: Kaynaklar, risk değerlendirmesini proaktif (önleyici), uygunsuzluk yönetimini ise reaktif (düzeltici) olarak ayırır. Mevzuat, kaza sonrası yapılacakları (reaktif) düzenlerken; standartlar, kazanın oluşmasını engelleyecek sistemlerin (proaktif) kurulmasına odaklanır.